Wyspy Alandzkie - archipelag

Terminem Archipelag Wysp Alandzkich, właściwy archipelag, szkiery, szery (szw. skärgården - wym. szergorden) określa się obszar na wschód od głównej wyspy Fasta Åland, pomiędzy nią, a stałym lądem Finlandii. Składa się on z kilku tysięcy wysp i wysepek, zbudowanych przeważnie z czerwonej i szarej skały granitowej. Niektóre pokryte są lasem, większe z polami uprawnymi stały się głównymi ośrodkami osadnictwa. Linia brzegowa jest urozmaicona i zróżnicowana - występują tu zarówno spokojne zatoki, jak i wysokie, skaliste wyspy. Obszar ten obejmują gminy: Brändö, Föglö, Kumlinge, Kökar, Sottunga i Vårdö.

Archipelag Wysp Alandzkich jest niezwykle atrakcyjny pod wzlędem turystycznym. Już sam przejazd promem wśród wysepek pozostawia niezapomniane wrażenie. To prawdziwy raj dla żeglarzy, wędkarzy, rowerzystów i wszystkich spragnionych kontaktu z przyrodą.

Poniżej przedstawiam miejsca szczególnie godne zwiedzenia na archipelagu oraz nieco informacji praktycznych mogących się przydać zarówno przed przyjazdem, jak i podczas pobytu.

Na wszystkich liniach promowych oprócz Föglö obowiązuje rezerwacja miejsc dla pojazdów, tel. 25155, fax 17815. Opłata za przewóz samochodu osobowego na terenie archipelagu wynosi 10-19 EUR w obie strony (pasażerowie nie płacą za przejazd). Jeśli zamierzamy przepłynąć bezpośrednio z głównej wyspy Fasta Åland na stały ląd Finlandii, opłata za samochód osobowy wynosi aż 77 EUR. Aby jej uniknąć, należy podróż odbyć w dwóch etapach, nocując po drodze na archipelagu.

Rozkłady jazdy promów lokalnych

Pojemności promów lokalnych

Schemat połączeń promowych

Mapa fizyczna głównej wyspy

Mapa fizyczna całego archipelagu

Atrakcje turystyczne archipelagu Wysp Alandzkich

BRÄNDÖ Gmina najbliżej położona stałego lądu. Wysunięta na północny wschód archipelagu, o powierzchni lądowej 103 km² i wodnej 918 km², składa się z ponad 1000 wysepek, na których mieszka 519 osób (czyli na jednego mieszkańca przypadają dwie wyspy!). Głównym źródłem utrzymania jest tu uprawa warzyw i hodowla ryb. Wiele wysp połączonych jest mostami i przeprawami promowymi, ułatwiając komunikację i tworząc niezwykle atrakcyjny krajobraz.

Mariny: Jurmo Gästhamn, 20.6.-15.8, 10 EUR/doba. Lappo Gästhamn, 19.6.-20.8, 15 EUR/doba.

Skärgårdsmuseet i Lappo (Muzeum Archipelagu). W dawnej, odrestaurowanej kuźni zgromadzono fotografie, narzędzia, łodzie i eksponaty przedstawiające historię rybołówstwa. Tel. 56 689, czynne codziennie 10-12 i 14-16. Wstęp 3,50 EUR.

Kościół św. Jakuba, drewniany z 1893, obraz nad ołtarzem z XV w. otwarty codziennie od maja do końca sierpnia w godz. 10-21.

Targowisko od końca czerwca do początków sierpnia we wtorki i piątki 18.30-20. Sprzedaż warzyw, ryb i wyrobów ludowych. Szczegóły w prasie lokalnej.

Trasa Åva-Torsholma. Warto przejechać tę 20-km trasę, bardzo ciekawą krajobrazowo, z licznymi mostami i ładnymi widokami. Do Torsholma dociera prom z Hummelvik, z Åva natomiast można kontynuować podróż innym promem do Osnäs na stałym lądzie Finlandii.

Hotel i restauracja Gullvivan, Björnholma. 8 pokoi dwuosobowych, 3 domki, 3 mieszkania, minigolf, tel. 56 350, czynne cały rok.

Brändö Stugby camping, 10 domków, pole namiotowe, bar, kawiarnia, tel. 56 221, czynne 1.5.-15.10.

Asterholma Stugor w Lappo, 6 domków o podwyższonym standardzie. Tel. GSM 0400 807 444, czynne cały rok.

Inne campingi: Pellas Gästhem, Lappo. Wynajem mieszkań. Tel. GSM 040 832 4333, czynne 1.5.-31.10.

Lappo gästhamn och restaurang Galeasen. Przystań na 120 miejsc i restauracja, tel. 56 713, czynne 1.6.-31.8.

Sklepy: Brändö Andelshandel, Torsholma Holmberg Einar Ab, Jurmo Andelshandel i Lappo Handelslag.

Banki: Brändöby, Torsholma i Lappo. Poczta: Brändöby, Jurmo i Lappo.

Rejs z Hummelvik trwa 2,5 godz. (20 EUR*), z Osnäs na stałym lądzie 35 min (15 EUR*). Obowiązuje rezerwacja!

FÖGLÖ Gmina położona jest w południowo-wschodniej części archipelagu, 131 km² lądu i 818 km² wody, zamieszkała przez 596 osób. Powierzchnia 134 km². Życie koncentruje się w Degerby, dokąd co godzinę dociera prom ze Svinö na Fasta Åland. W pobliżu przystani sklep, kawiarnia, restauracja Seagram, poczta, bank, kryty basen, biblioteka. www.foglo.ax Föglö

Mariny: Degerby Gästhamn, 1.5.-31.8, tel. 50 002, 13 EUR/doba, również noclegi i jadłodajnia.

Föglö Marina, 1.5.-31.8, tel. 51 092, 16 EUR/doba.

Kościół św. Marii Magdaleny to najstarszy zabytek gminy. Pochodzi z początku XIV w., przebudowany w 1861, odrestaurowany w 1968. Położony 2 km od Degerby, otwarty w dni powszednie 11-16.

Föglö Museum w Degerby prezentuje historię okolicy. Czynne codziennie oprócz poniedziałków 10-13 i 13.30-17. Tel. 50 348.

Pensjonat Enighetens Gästhem w Degerby, marina, restauracja, bar, tel. 50 310, 1.5.-30.9.

Isakssons stugby, Hasterboda. Domki campingowe, możliwość wędkowania, wynajem łodzi, kajaków, rowerów, catering, wyposażenie dla wędkarzy, posiłki, tel. 51 490, czynne cały rok.

Pettersons stugor, Kyrksundet, domki campingowe, tel. 50 105.

CC-camping, Finholma, domki, kawiarnia, kiosk, zaplecze, tel. 51 440, czynny 1.6.-31.8. Osoba 3 EUR, namiot 2 EUR, samochód 2 EUR, prąd 2,50 EUR, domki 30-49 EUR.

Restauracja rybna Seagram, Degerby, tel. 51 092, czynna 1.5.-31.8. Ninas Café, kawiarnia i jadłodajnia, tel. 50 280.

Sklep spożywczy Föglöbutiken w Degerby, czynny latem codziennie 9-19, w niedziele 12-19. Przed sklepem sprzedaż świeżych ryb.

Bank jest w Degerby, jednak bez automatu do wypłaty gotówki.

Rejs ze Svinö trwa 30 min (10 EUR*), z Galtby na stałym lądzie 4 godz. (20 EUR*). Z Galtby obowiązuje rezerwacja!

KUMLINGE Gminę o powierzchni 96 km² lądu i 541 km² wody, zamieszkałą przez 355 osób tworzą cztery główne wyspy: Björkö (12 osób), Enklinge (84), Kumlinge (225) i Seglinge (34), położone w środkowej części archipelagu. Ludność utrzymuje się głównie z usług, Kosciól sw. Anny na Kumlinge prowadząc małe, często jednoosobowe przedsiębiorstwa. Tylko nieliczni mieszkańcy żyją jeszcze z rolnictwa i rybołówstwa. Na Kumlinge istnieje szkoła podstawowa z 50 uczniami, a na Enklinge z sześcioma. Na miejscu sklep, bank, poczta, apteka i kościół. Jest tu też lotnisko. To wystarcza mieszkańcom do życia przez cały rok. Latem gmina ożywia się i wypełnia turystami. Szczególnie wędkarze znajdą tu wymarzony teren dla swojego hobby. www.kumlinge.ax

Marina: Remmarhamn Gästhamn, 1.6.-15.8, tel. 55 572, 14 EUR/doba.

Museigården Hermas (Muzeum osadnictwa wiejskiego). Muzeum znajduje się na wyspie Enklinge, 3 km od przystani promowej. Składa się z kilkunastu budynków stojących na oryginalnym miejscu, w których przedstawione jest życie codzienne farmerów w XVIII w. Jest to jedyny tego rodzaju skansen na całym archipelagu. Muzeum czynne jest 1.6.-31.8. od poniedziałku do piątku 10-17. W pozostałym okresie na zamówienie. Wstęp 1,50 EUR, dzieci 8-15 lat 1 EUR, cała rodzina 3,50 EUR.

Sjölunds Gårdsmuseum (Muzeum farmerskie). Stare narzędzia i sprzęty codziennego użytku, maszyny rolnicze i wyposażenie gospodarstw. Otwarte codziennie w godz. 14-16, tel. 55463, wstęp 1,70 EUR.

Kościół św. Anny z XV w., z szarego surowego kamienia, drewniana wieża z cebulastą kopułą, jednonawowy, na ścianach oryginalne malowidła z 1480. zaliczane do najwspanialszych w Finlandii. Statuetka dzieciątka Jezus, ołtarz i chrzcielnica z XIII w., krucyfiks z końca XIV w. Jedyny kościół na Alandach ze sklepieniem gwiaździstym. Otwarty dla zwiedzających codziennie w godz. 9-21.

Campingi: Utskärgårds tjänster - Kumlinge, ośrodek wypoczynkowy czynny cały rok, tel. 55 415. Snäckö stugor - wynajem domków, tel. 55 429. Ledholms Camping, tel. 040 706 9777.

Kumlinge Skärgårdstrafik - wynajem łodzi dla wędkarzy, rejsy na zamówienie, tel. 55 647.

Restauracja Glada Laxen, Bärö, czynna 15.6.-15.8., tel. 55 304. Kastören, Kumlinge, czynna 1.5.-31.8., tel. 0400 529 199.

Kawiarnia Ringas Café, Enklinge, tel. 040 746 0352, czynna 15.6.-31.8. Również posiłki na zamówienie.

Sklepy: Kumlingeby (Kumlinge Andelshandel), Seglinge (Seglinge Andelshandel) i Enklinge (Enklingebutiken Ab). Wszystkie czynne są z reguły 9-17, w soboty 10-14. Mała apteka - jedyna na archipelagu, urządzona w dawnym stylu, czynna pn-pt 9-15 oraz poczta i bank na Kumlinge. Nie ma automatu do wypłaty pieniędzy.

Rejs z Vårdö Hummelvik na Kumlinge trwa 1 godz. 20 min, na Enklinge 1 godz. (20 EUR*). Obowiązuje rezerwacja!

KÖKAR (wym. ciokar, jak ciocia), najdalej na południe położona gmina Alandów i całej Finlandii. Na 58 km² powierzchni lądowej i 748 km² wodnej żyje 303 mieszkańców. Posiadają oni własną elektrownię wiatrową, która zaspokaja zapotrzebowanie na prąd w 50%. Piękne i niecodzienne widoki czekają tu każdego - otwarte morze i nierzadko wysokie skaliste brzegi. Niezwykle ciekawym krajobrazowo miejscem jest mała wyspa w południowej części tego obszaru, Källskär, gdzie podziwiać można malownicze formacje skalne. Spękane i wygładzone przez lodowiec różowe skały są często pokazywane na widokówkach i w folderach. Występują tu też rzadkie gatunki roślin. Na Källskär oraz sąsiednią wyspę Idö, gdzie istnieje rezerwat przyrody, można się dostać wyłącznie łodzią lub motorówką. www.kokar.ax

Mariny: Hellsö Gästhamn, 15.6.-15.8, tel. 55 797, 15 EUR/doba. Karlby Gästhamn, 1.6.-31.8, tel. 55 955, 15 EUR/doba. Sandvik Gästhamn, 1.5.-30.9, tel. 0457 342 9242, 12 EUR/doba.

Kościół św. Anny ukończony w 1784, położony tuż nad brzegiem morza. W pobliżu piwnica klasztorna, zawsze otwarta. Na początku XV w. istniał tu klasztor Franciszkanów. Każdego roku na początku lipca obchodzone są Dni Franciszkańskie, odprawiana jest też msza katolicka. Kościół czynny codziennie w okresie 1.6.-31.8. w godz. 9-21.

Kökars hembygdsmuseum, skansen i muzeum osadnictwa wiejskiego w dawnej szkole na Hellsö. Przedmioty użytkowe, łodzie, stare fotografie. Pokaz rzemiosła, m.in. kowalstwa. Muzeum czynne 15.6-15.8 codziennie 12-17, tel. 0457 524 4077.

Punkt widokowy Flintberg, najwyższe wzniesienie, 36 m, ładny widok z góry na okolice.

Hotel i restauracja Brudhäll w Karlby, tel. 55 955, czynne 15.4.-30.9., 114 EUR pokój dwuosobowy za dobę.

Campingi: Sandvik Camping, Munkvervan. Właściciel Agneta Sundström, tel. 0457 342 9242. Domki letniskowe, sklepik spożywczy, grill, wynajem łodzi i kajaków, sprzedaż paliwa. Osoba 4,50 EUR, namiot 10 EUR, przyczepa 10 EUR, dostęp do prądu 3 EUR za dobę. Ośrodek czynny 1.5.-30.9.

Klobbars Gästhem & Restaurang, Hellsö, tel. 55 709, czynne 1.5.-30.9., 85 EUR pokój dwuosobowy za dobę.

Wynajem łodzi i motorówek, Kökar Båttransport, wycieczki na zamówienie m.in. na Källskär, tel. 55 955, 040 836 4333. Havsgården Kursgård, Kyrkogårdsö, wycieczki, charter motorówek dla 12-40 osób, tel. 55 251, 0400 419 494.

Sklepy są w Karlby (Kökar Handels Ab) i Hellsö (Minilivs), czynne z reguły 9-18, w soboty 9-13, w niedziele 11-15. Ponadto bank i poczta (nie ma automatów) oraz stacja benzynowa (koło sklepu w Karlby).

Rejs z Långnäs trwa 2,5 godz. (20 EUR*), z Galtby na stałym lądzie 2,5 godz. (20 EUR*). Obowiązuje rezerwacja!

SOTTUNGA to najmniejsza gmina w całej Finlandii (34,5 km² lądu i 321 km² wody), liczy zaledwie 127 mieszkańców. Położona w środkowej części archipelagu, przy szlaku promowym ze Szwecji do Finlandii. Główna wyspa Sottunga mierzy ok. 5 km długości i 3 km szerokości. W skład gminy wchodzą też małe wysepki Finnö, Husö, Hästö, Södö i Mosshaga. www.sottunga.aland.fi

Marina: Sottunga Gästhamn, 1.6.-31.8., tel. 55 255, 12 EUR/doba.

Kościół św. Marii Magdaleny z 1728, drewniany, odrestaurowany w 1974. Obraz nad ołtarzem z 1845. Kościół otwarty dla zwiedzających codziennie 10-18.

Targowisko. W każdą środę i niedzielę lipca od godz.19 odbywa się sprzedaż chleba, ryb i wyrobów ludowych koło przystani.

Campingi: Strandhuggets Stugor & Café, wynajem domków, bar i kawiarnia. Ponadto paliwo, świeża woda i prasa, sauna, sprzedaż kart wędkarskich. Tel. 55 255.

Sottunga Stugby, wynajem domków, tel. 55 147, czynne 1.5.-31.10.

Husö stugby, gästhamn & café. Domki, jadłodajnia i kiosk spożywczy, tel. 55 195.

Sklep Sottunga Andelshandel czynny 9-17, soboty 9-14.

Bank czynny 11-15, poczta 12-13 i 15-16. Brak automatów bankowych do wypłaty pieniędzy.

Rejs z Långnäs trwa 1 godz. 10 min (20 EUR*), z Galtby 3,5 godz. (20 EUR*). Obowiązuje rezerwacja!

VÅRDÖ (wym. wordö) to ostatnia z opisywanych gmin archipelagu. Również niewielka: 101 km² lądu i 486 km² wody, liczy 426 mieszkańców. Położona najbliżej Fasta Åland - kursuje tu bez przerwy prom kablowy. Na Simskäla, wyspę położoną na północy Vårdö, można się dostać innym promem kablowym z Sandö. Znajduje się tu najdłuższy most na Alandach, łączący Töftö i Vargata. O Vårdö i Vargata pisała Sally Salminen w noweli Katrina. Książka została przetłumaczona na 21 języków i osiągnęła sukces światowy. Inna pisarka - Anni Blomqvist pochodzi z Simskäla, a jedna z jej powieści, Stormskärs Maja, doczekała się ekranizacji. www.vardo.ax

Muzeum Szkoły (Ålands Skolmuseum) w Strömsby, w budynku wzniesionym przez nauczyciela Viktora Janssona w 1888. Można tam zobaczyć, jak wyglądały sale lekcyjne i ich wyposażenie, a także przylegające do nich mieszkania nauczycieli. Muzeum czynne w lipcu od poniedziałku do piątku w godz. 10-16, tel. 47 824. Dorośli 1,50 EUR, dzieci 1 EUR.

Dom poetki Anni Blomqvist w Simskäla. Zwiedzanie od czerwca do sierpnia po uprzednim zgłoszeniu, tel. 47 509, 040 765 4329.

Muzeum Osadnictwa Wiejskiego (Seffers Hembygdsgård) na Lövö. Przedmioty użytkowe wystawione w XVIII-wiecznej chacie. Muzeum czynne 28.6.-3.8. od poniedziałku do piątku w godz. 10-16, tel. 0400 777 328.

Kościół św. Mateusza z XV w., obraz nad ołtarzem autorstwa R W Ekmana z 1852. Zwiedzanie możliwe codziennie w godz. 10-18.

Targowisko na Vargata w każdą środę i sobotę lipca, godz. 10-14.

Sandösunds Camping, Sandö. Wynajem kajaków, kawiarnia, prom rowerowy, wędzarnia ryb, urządzenia sportowe, tel. 47 750, czynny 1.5.-30.9, sando@midata.fi Ceny za dobę: osoba 3 EUR, namiot 2 EUR, samochód 2 EUR, przyczepa lub mobile home 4 EUR, prąd 3 EUR, domek 4-osobowy 35 EUR.

Bomans Gästhem Vårdöbyväg 75, noclegi, kawiarnia i bar, tel. 47 821, czynne 8.5.-15.9. w godz.12-17.30.

Stormskärs Konferens & Värdshus, Simskäla, tel. 47 560, 0400 783 086. Noclegi w okresie 15.6.-12.8. w drewnianym domu z 1896, utrzymanym w dawnym stylu. 6 pokoi dwuosobowych, jadalnia. Wynajem łodzi do 23 osób, wycieczki po archipelagu m.in. do Väderskär, Prom rowerowy na trasie Simskäla-Tengsödavik zabiera do 23 osób, kursuje wg rozkładu jazdy oraz na zamówienie.

Sklep Vårdö Närbutik (pn-pt 9-18, so 9-14), bank (9.30-13) i poczta (pn-pt 9.30-13 i 15-16) w Vargata. Brak bankomatu.

Rejs na Vårdö z Fasta Åland trwa 5 minut i jest bezpłatny. Rezerwacja nie obowiązuje.

* Podane opłaty dotyczą przewozu samochodu osobowego w obie strony w okresie 1.6.-31.8.2007. Opłata za przewóz motocykli i motorowerów jest w tym okresie o połowę niższa. Poza sezonem opłaty wynoszą 5, 10 lub 15 EUR. Rezerwacja miejsc na przewóz pojazdów zalecana jest co najmniej na miesiąc przed podróżą, tel. +358 18 25155, fax 17815, mail: info@alandstrafiken.aland.fi W pełni sezonu zalecane jest dokonanie rezerwacji również na motocykle. Na przystań należy przybyć najpóźniej 15 minut przed odejściem promu. Bilety sprzedawane są podczas wjazdu, a przy większym ruchu podczas oczekiwania na prom.